Krótka odpowiedź
Zastaw rejestrowy obciąża rzecz ruchomą albo prawo firmy i powstaje z wpisem do rejestru zastawów; firma pozostaje właścicielem. Przy przewłaszczeniu na zabezpieczenie własność rzeczy przechodzi na bank do czasu spłaty, a firma używa jej na podstawie umowy. W obu przypadkach rzecz zostaje w firmie.
Zastaw rejestrowy – jak powstaje
Do ustanowienia zastawu rejestrowego potrzebne są dwie rzeczy: umowa zastawnicza między zastawcą (właścicielem rzeczy) a zastawnikiem (bankiem) oraz wpis do rejestru zastawów (art. 2 ustawy o zastawie rejestrowym). Umowa musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności i zawierać elementy wymienione w ustawie, m.in. przedmiot zastawu i zabezpieczoną wierzytelność. Rejestr zastawów prowadzą sądy rejonowe (sądy gospodarcze).
Rzecz obciążona zastawem rejestrowym może zostać w posiadaniu zastawcy. To zasadnicza różnica wobec zwykłego zastawu z Kodeksu cywilnego, przy którym rzecz wydaje się wierzycielowi. Firma nadal pracuje maszyną, jeździ samochodem i sprzedaje towar, a rejestr jest jawny, więc inni wierzyciele i kupujący mogą sprawdzić obciążenie. Tak zabezpiecza się np. kredyt dla warsztatu samochodowego na podnośniki i urządzenia diagnostyczne, które dalej pracują w warsztacie.
Co może być przedmiotem zastawu rejestrowego
Ustawa dopuszcza rzeczy ruchome i zbywalne prawa majątkowe, z wyjątkiem m.in. praw, które mogą być przedmiotem hipoteki (art. 7). W kredytach dla firm najczęściej spotkasz:
- Maszyny i urządzenia Linie produkcyjne, sprzęt budowlany, wyposażenie – zwłaszcza przy kredycie na maszyny i urządzenia.
- Pojazdy Samochody ciężarowe, naczepy, flota firmowa.
- Zapasy Zbiór rzeczy ruchomych o zmiennym składzie, np. towar w magazynie.
- Udziały i akcje Udziały w spółce z o.o. albo akcje, często przy finansowaniu przejęć.
- Wierzytelności i środki na rachunku Prawa z umów i należności, gdy nie zabezpiecza się ich zwykłą cesją.
- Przedsiębiorstwo jako całość Zbiór rzeczy i praw stanowiący całość gospodarczą.
Szukasz kredytu dla firmy?
Opisz cel i kwotę – odpowiedzą partnerzy z opublikowanej listy.
Jak bank zaspokaja się z zastawu
Podstawową drogą jest egzekucja sądowa, ale umowa zastawnicza może przewidzieć szybsze sposoby. W określonych przypadkach bank może przejąć przedmiot zastawu na własność, np. rzeczy występujące powszechnie w obrocie albo rzeczy, których wartość strony ściśle określiły w umowie (art. 22). Może też sprzedać go w przetargu publicznym prowadzonym przez notariusza lub komornika (art. 24), a przy zastawie na przedsiębiorstwie – przejąć je w zarząd albo wydzierżawić (art. 27).
Bezpośrednio przed przejęciem lub sprzedażą przedmiotu zastawu bank powinien na piśmie zawiadomić zastawcę o zamiarze zaspokojenia się z niego (art. 25). Postanowienia o sposobie zaspokojenia czytaj uważnie przed podpisaniem umowy, bo decydują o tym, jak szybko możesz stracić maszynę lub udziały.
Przewłaszczenie na zabezpieczenie
Przewłaszczenie na zabezpieczenie nie ma osobnej ustawy. Opiera się na swobodzie umów (art. 353¹ Kodeksu cywilnego) i przepisach o przeniesieniu własności (art. 155). Firma przenosi na bank własność rzeczy, np. maszyny, a bank zobowiązuje się przenieść ją z powrotem po spłacie kredytu. Rzecz zostaje w firmie na podstawie umowy użyczenia lub podobnej.
Gdy firma nie spłaci kredytu, bank jako właściciel może zażądać wydania rzeczy i sprzedać ją albo zatrzymać – na zasadach i z rozliczeniem nadwyżki opisanymi w umowie. Nie trzeba przy tym wpisu do rejestru, więc ustanowienie jest szybsze i tańsze. Wadą jest brak jawności: kontrahent może nie wiedzieć, że maszyna należy do banku.
Podobnie działa cesja na zabezpieczenie: firma przenosi na bank wierzytelność, np. należności od odbiorców albo prawa z polisy (przelew wierzytelności, art. 509 Kodeksu cywilnego). Bank może wtedy pobrać zapłatę bezpośrednio od dłużnika firmy.
Zastaw rejestrowy a przewłaszczenie – porównanie
| Cecha | Zastaw rejestrowy | Przewłaszczenie na zabezpieczenie |
|---|---|---|
| Właściciel rzeczy | Firma | Bank do czasu spłaty |
| Jak powstaje | Umowa na piśmie i wpis do rejestru | Umowa przenosząca własność |
| Jawność | Rejestr jawny | Brak publicznego rejestru |
| Czas i koszt ustanowienia | Dłuższy, z opłatą sądową | Krótszy, bez wpisu |
| Zaspokojenie banku | Egzekucja, przejęcie lub przetarg według umowy | Według umowy, bank jest właścicielem |
| Po spłacie | Wykreślenie z rejestru | Zwrotne przeniesienie własności |
Wybór należy w praktyce do banku i zależy od jego procedur. Bank może też łączyć te narzędzia z innymi formami, które opisuje artykuł, czym jest zabezpieczenie kredytu firmowego.
Obowiązki firmy w czasie trwania kredytu
Przy obu zabezpieczeniach umowa zwykle wymaga ubezpieczenia rzeczy z cesją polisy na bank, utrzymania jej w dobrym stanie, informowania o miejscu przechowywania i zgody banku na sprzedaż. Przy zapasach bank może wymagać utrzymania określonej wartości towaru w magazynie i okresowych zestawień.
Sprzedaż rzeczy bez zgody banku może być naruszeniem umowy z poważnymi skutkami, łącznie z wypowiedzeniem kredytu. Gdy chcesz wymienić zabezpieczoną maszynę na nową, uzgodnij z bankiem zamianę zabezpieczenia przed transakcją. Przy sporze o rozliczenie przejętej rzeczy skonsultuj się z prawnikiem.
Czytaj dalej
Zobacz też
Poręczenie kredytu
Poręczenie kredytu firmowego: poręczenie cywilne i wekslowe (aval), za co odpowiada poręczyciel, zgoda…
Cesja należności
Cesja należności jako zabezpieczenie kredytu firmowego: cesja cicha i otwarta, zakaz cesji w umowach z…
Zabezpieczenia kredytu
Zabezpieczenie kredytu firmowego: weksel, hipoteka, zastaw rejestrowy, przewłaszczenie, cesja należności…
Weksel in blanco
Weksel in blanco przy kredycie firmowym: czym jest, co zawiera deklaracja wekslowa, kiedy bank może go…
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy mogę sprzedać maszynę obciążoną zastawem rejestrowym?
Zastaw co do zasady obciąża rzecz także po sprzedaży, a wygasa tylko w wyjątkach z art. 13, np. przy towarze sprzedawanym w zwykłym toku działalności. Umowa zastawnicza może też zawierać zakaz zbycia – jego naruszenie pozwala bankowi żądać natychmiastowej spłaty (art. 14). Najpierw uzgodnij sprzedaż z bankiem.
Jak sprawdzić, czy rzecz jest obciążona zastawem?
Rejestr zastawów jest jawny. Informacje, odpisy i zaświadczenia wydaje centralna informacja o zastawach rejestrowych, także przez system teleinformatyczny (art. 42). Przewłaszczenia w rejestrze nie znajdziesz.
Czy przewłaszczenie wpływa na ewidencję środków trwałych?
Przewłaszczenie na zabezpieczenie zwykle nie zmienia sposobu ujęcia środka trwałego w firmie, ale rozstrzygnięcie zależy od konkretnej umowy. Potwierdź to z księgowym.