Krótka odpowiedź
Rating kredytowy firmy w banku to wewnętrzna ocena ryzyka, że firma nie spłaci kredytu. Bank wylicza go z danych finansowych, oceny jakościowej (branża, staż, zarząd, odbiorcy) i historii współpracy, a wynik zapisuje jako klasę na własnej skali. Od klasy zależą decyzja, marża, wymagane zabezpieczenia i to, kto w banku może zatwierdzić kredyt.
Czym jest rating wewnętrzny banku
Każdy bank, który finansuje firmy, musi ocenić ryzyko kredytowe, czyli prawdopodobieństwo, że klient przestanie spłacać dług. W praktyce robi to za pomocą ratingu wewnętrznego: modelu, który przetwarza dane o firmie i przypisuje jej klasę ryzyka, np. od najlepszej do najgorszej na skali kilkunastu stopni. Liczba klas, ich oznaczenia (litery, cyfry) i sposób liczenia to wewnętrzna sprawa banku.
Za klasą stoi zwykle szacowane prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania (ang. probability of default, PD). To statystyczna miara: ile firm o podobnym profilu przestaje spłacać kredyt w ciągu roku. Firma z wyższą klasą ma niższe PD, więc jest dla banku tańsza w obsłudze ryzyka.
Rating wewnętrzny nie jest tym samym co rating agencji (S&P, Moody's, Fitch). Agencje oceniają głównie duże spółki i emitentów obligacji, a ich oceny są publiczne. Rating bankowy jest poufny, a ta sama firma może mieć w dwóch bankach różne klasy, bo każdy stosuje własny model.
Z czego bank buduje rating
Modele różnią się między bankami, ale zwykle łączą kilka grup danych. Ich wagi bank ustala sam.
| Obszar | Co bank bierze pod uwagę |
|---|---|
| Dane finansowe | Rentowność, zadłużenie (np. dług netto do EBITDA), płynność, kapitał własny, dynamika przychodów |
| Ocena jakościowa | Staż firmy, doświadczenie właścicieli, pozycja na rynku, koncentracja odbiorców, jakość sprawozdawczości |
| Branża i otoczenie | Ryzyko sektora, cykliczność, sezonowość, zależność od cen surowców lub kursów walut |
| Historia i zachowanie | Terminowość spłat w BIK, wpisy w biurach informacji gospodarczej, przebieg rachunku i wykorzystanie limitów w banku |
| Powiązania | Grupa kapitałowa, spółki powiązane, sytuacja właściciela przy firmach osobowych |
Część finansowa opiera się na sprawozdaniach i wynikach bieżących – opisuje to artykuł o tym, jak bank analizuje sprawozdanie finansowe. Część behawioralna, czyli oparta na zachowaniu klienta, korzysta z historii w bazach i w samym banku. Ma ona dużą wagę u klientów, którzy już mają w banku rachunek i limit.
Przy małych firmach i niewielkich kwotach banki często stosują scoring – uproszczoną, w dużej mierze automatyczną ocenę opartą na kilku zmiennych. Przy większych kredytach rating wylicza analityk, który może go skorygować o czynniki, których model nie uchwycił, np. świeżo podpisany wieloletni kontrakt.
Szukasz kredytu dla firmy?
Opisz cel i kwotę – odpowiedzą partnerzy z opublikowanej listy.
Jak rating wpływa na kredyt
Klasa ratingowa przekłada się niemal na każdy element oferty:
- decyzja – poniżej pewnej klasy bank w ogóle nie finansuje firmy albo wymaga szczególnej ścieżki akceptacji,
- marża – im wyższe ryzyko, tym wyższa część oprocentowania, która pokrywa oczekiwaną stratę i koszt kapitału banku (więcej w artykule marża kredytu firmowego),
- zabezpieczenia – firma z gorszą oceną słyszy częściej o hipotece, poręczeniu właściciela albo gwarancji BGK,
- kwota i okres – bank może przyznać mniej albo na krócej, niż wnioskowano,
- kowenanty i monitoring – słabsza klasa oznacza zwykle więcej warunków w umowie i częstszą sprawozdawczość,
- kompetencje – od ratingu i kwoty zależy, czy decyzję podejmuje doradca, centrala czy komitet kredytowy.
Związek z kosztem kapitału wynika z regulacji. Bank musi utrzymywać kapitał na pokrycie ryzyka, a duże banki mogą – za zgodą nadzoru – liczyć ten wymóg z własnych modeli ratingowych (metoda IRB w rozporządzeniu CRR). Gorsza klasa oznacza dla banku więcej zamrożonego kapitału, a więc wyższą cenę kredytu.
Rating a zdolność kredytowa
Te pojęcia się uzupełniają, ale nie są tym samym. Zdolność kredytowa firmy odpowiada na pytanie, ile długu firma udźwignie ze swoich przepływów. Rating odpowiada na pytanie, jak bardzo prawdopodobne jest, że coś pójdzie nie tak.
Firma może mieć wysoką zdolność – duży wynik w stosunku do rat – i jednocześnie przeciętny rating, np. przy jednym dominującym odbiorcy albo krótkim stażu. Odwrotnie też się zdarza: stabilna firma z dobrą klasą, ale już mocno zadłużona, nie zmieści kolejnej raty. Bank potrzebuje obu odpowiedzi, a cała ocena kredytowa firmy przez bank łączy je z oceną celu i zabezpieczenia.
Jak poprawić ocenę przed wnioskiem
Ratingu nie zobaczysz, bo banki zwykle go nie ujawniają. Możesz jednak wpłynąć na dane, z których powstaje:
- złóż sprawozdania terminowo i spójnie – braki i rozbieżności obniżają ocenę jakości informacji,
- wyjaśnij zdarzenia jednorazowe – stratę z jednego kontraktu albo dużą inwestycję opisz w krótkim komentarzu,
- zadbaj o historię – terminowe spłaty, brak przekroczeń limitu i brak zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego,
- pokaż dane bieżące, jeśli są lepsze niż w ostatnim zamkniętym roku,
- ogranicz koncentrację ryzyka – umowy z kilkoma odbiorcami, dywersyfikacja dostawców.
Zmiana ratingu zwykle wymaga czasu: model czyta wyniki roczne i historię z wielu miesięcy. Dlatego porządkowanie finansów warto zacząć przed planowaną inwestycją, a nie w dniu składania wniosku.
Czytaj dalej
Zobacz też
Analiza sprawozdania
Jak bank analizuje sprawozdanie finansowe: co czyta w bilansie i rachunku zysków i strat, czego szuka w KPiR…
EBITDA i zadłużenie
Co to jest EBITDA i dług netto do EBITDA, jak bank liczy wskaźniki zadłużenia i kapitału własnego firmy.
Wskaźniki płynności
Wskaźniki płynności firmy: płynność bieżąca i szybka, rotacja należności, zapasów i zobowiązań w dniach.
Przepływy pieniężne
Przepływy pieniężne firmy (cash flow): czym różni się zysk od gotówki, jak czytać rachunek przepływów i jak…
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy mogę poznać rating, który nadał mi bank?
Banki zwykle nie ujawniają wewnętrznej klasy ratingowej. Możesz zapytać doradcę o czynniki, które najbardziej wpłynęły na ocenę i warunki – część banków je omawia, zwłaszcza przy odmowie albo gorszych warunkach.
Czy rating zmienia się w trakcie spłaty kredytu?
Tak. Bank aktualizuje rating co najmniej przy przeglądzie rocznym, po otrzymaniu nowych sprawozdań, a także gdy pojawią się sygnały ostrzegawcze, np. opóźnienia w spłacie. Zmiana klasy może wpłynąć na warunki przy odnowieniu limitu.
Czy nowa firma ma gorszy rating?
Krótka historia oznacza mniej danych, więc model zwykle ocenia ją ostrożniej, a większą wagę mają właściciele, plan i zabezpieczenie. Ten przypadek opisuje strona kredyt dla nowej firmy.