Krótka odpowiedź
Ocena kredytowa firmy przez bank łączy analizę finansową (wyniki, przepływy, zadłużenie, wskaźniki), ocenę jakościową (staż, branża, odbiorcy, zarząd), historię kredytową oraz ocenę celu kredytu i zabezpieczenia. Wynikiem jest decyzja, czy bank udzieli kredytu, na jaką kwotę i na jakich warunkach. Metody i wagi poszczególnych elementów ustala każdy bank sam.
Analiza finansowa
Podstawą oceny są dokumenty finansowe z ostatnich lat i wyniki bieżące. Analityk nie patrzy tylko na zysk – interesuje go, czy firma wytwarza gotówkę wystarczającą na obsługę długu i jak bardzo jest już zadłużona.
Typowe obszary analizy to:
- rentowność – marże i zysk na tle przychodów, ich zmiana w czasie,
- przepływy pieniężne – czy zysk zamienia się w pieniądze na rachunku, czy „zamraża się” w należnościach i zapasach,
- zadłużenie – relacja długu do wyniku (np. dług do EBITDA, czyli zysku przed odsetkami, podatkami i amortyzacją) i do kapitału własnego,
- płynność – czy firma reguluje bieżące zobowiązania z bieżących aktywów,
- obsługa długu – wskaźnik DSCR, czyli relacja wypracowanych środków do rocznej sumy rat.
Konkretne wskaźniki i ich progi zależą od banku, branży i rodzaju kredytu. Jak z tych danych powstaje kwota, którą firma może udźwignąć, wyjaśnia artykuł o tym, czym jest zdolność kredytowa firmy. Orientacyjny rachunek zrobisz w kalkulatorze zdolności kredytowej firmy.
Ocena jakościowa
Dwie firmy z podobnymi wynikami mogą dostać różne decyzje. Różnicę robią czynniki, których nie widać w bilansie:
- staż i doświadczenie – jak długo firma działa i czy właściciele znają branżę,
- branża i rynek – cykliczność, sezonowość, konkurencja, zależność od cen surowców,
- odbiorcy i dostawcy – koncentracja sprzedaży na jednym kliencie to ryzyko, które bank zawsze zauważy,
- jakość księgowości – spójność dokumentów, terminowość sprawozdań, rzetelne wyjaśnienia odchyleń,
- powiązania – grupa kapitałowa, spółki powiązane, wspólne finansowanie.
W firmach rozpoczynających działalność ocena jakościowa waży więcej, bo historia finansowa jest krótka. Ten przypadek opisuje strona kredyt dla nowej firmy.
Szukasz kredytu dla firmy?
Opisz cel i kwotę – odpowiedzą partnerzy z opublikowanej listy.
Historia kredytowa i bazy danych
Bank sprawdza historię spłat w Biurze Informacji Kredytowej oraz wpisy w biurach informacji gospodarczej, a przy jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) i spółkach osobowych – także historię właściciela lub wspólników. Weryfikuje też zaległości wobec ZUS i urzędu skarbowego. Co zawiera taki raport, opisuje artykuł BIK firmowy.
Bieżące zaległości są jednym z najczęstszych powodów odmowy już na pierwszym etapie. Przeszłe, wyjaśnione i spłacone opóźnienia bank ocenia zwykle łagodniej – zwłaszcza gdy od tego czasu firma spłaca wszystko terminowo.
Cel kredytu i zabezpieczenie
Bank ocenia nie tylko firmę, ale też to, na co pójdą pieniądze. Przy kredycie inwestycyjnym analizuje projekt: koszt, harmonogram, wpływ na przychody i to, czy z efektów inwestycji da się spłacić kredyt. Często oczekuje też wkładu własnego, czyli części inwestycji sfinansowanej ze środków firmy.
Zabezpieczenie zmniejsza stratę banku, gdy kredyt nie zostanie spłacony, ale nie zastępuje zdolności. Bank przyjmuje je z odpowiednim „dyskontem”: wycenia nieruchomość czy maszynę ostrożnie i bierze pod uwagę, jak trudno byłoby ją sprzedać. Formy zabezpieczeń opisuje artykuł o tym, czym jest zabezpieczenie kredytu firmowego.
Wynik oceny i warunki umowy
Ocena wpływa nie tylko na decyzję „tak” lub „nie”. Od niej zależą kwota, okres, marża, prowizja, wymagane zabezpieczenia i dodatkowe warunki w umowie. Bank może przyznać niższą kwotę, zaproponować krótszy okres albo zażądać dodatkowego poręczenia.
Przy większych kredytach bank wpisuje do umowy kowenanty, czyli warunki finansowe i informacyjne, które firma musi spełniać w trakcie spłaty – np. utrzymać określony poziom wskaźnika zadłużenia albo przekazywać sprawozdania w terminie. Więcej o nich pisze artykuł kowenanty w umowie kredytu.
Bank monitoruje firmę także po wypłacie. Okresowa ocena może prowadzić do zmiany warunków przy odnowieniu kredytu, np. limitu w rachunku bieżącym.
Jak przygotować firmę do oceny
Nie zmienisz wyników z ostatnich lat, ale możesz zadbać o to, jak bank je zobaczy:
- uporządkuj dokumenty i wyjaśnij jednorazowe zdarzenia (inwestycję, stratę na kontrakcie, zmianę formy opodatkowania),
- ureguluj zaległości wobec ZUS, urzędu skarbowego i kontrahentów,
- pokaż dywersyfikację odbiorców albo umowy, które zabezpieczają przychody,
- dopasuj kwotę i okres kredytu do celu i realnych przepływów,
- przygotuj propozycję zabezpieczenia, zanim bank o nie zapyta.
Czytaj dalej
Zobacz też
Rating kredytowy firmy
Rating kredytowy firmy w banku: z czego bank go wylicza (finanse, ocena jakościowa, branża, historia), jak…
Analiza sprawozdania
Jak bank analizuje sprawozdanie finansowe: co czyta w bilansie i rachunku zysków i strat, czego szuka w KPiR…
EBITDA i zadłużenie
Co to jest EBITDA i dług netto do EBITDA, jak bank liczy wskaźniki zadłużenia i kapitału własnego firmy.
Wskaźniki płynności
Wskaźniki płynności firmy: płynność bieżąca i szybka, rotacja należności, zapasów i zobowiązań w dniach.
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy bank ocenia firmę automatycznie?
Przy mniejszych kwotach banki często stosują uproszczoną, częściowo automatyczną ocenę (scoring). Przy większych kredytach decyzję poprzedza indywidualna analiza, a o jej wyniku decyduje zwykle komitet kredytowy.
Czy strata w jednym roku przekreśla kredyt?
Niekoniecznie. Bank sprawdzi przyczynę straty, wyniki bieżące i perspektywy. Jednorazowa strata z wyjaśnioną przyczyną to inna sytuacja niż spadek wyników trwający od kilku lat.
Czy bank może zmienić ocenę po udzieleniu kredytu?
Tak, bank monitoruje sytuację firmy w trakcie spłaty. Pogorszenie wyników albo naruszenie warunków umowy może skutkować np. żądaniem dodatkowego zabezpieczenia, zgodnie z postanowieniami umowy.