Krótka odpowiedź
Śmierć właściciela jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) nie kasuje kredytu firmowego – dług wchodzi do spadku. Spadkobiercy decydują w ciągu 6 miesięcy, czy przyjmują spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza, czy go odrzucają. Zarząd sukcesyjny pozwala prowadzić firmę dalej i obsługiwać kredyt, ale trzeba go ustanowić w ciągu 2 miesięcy od śmierci, jeśli właściciel nie zrobił tego za życia.
Dlaczego kredyt nie wygasa
JDG nie jest osobną osobą prawną. Kredyt na cele firmy zaciągnął przedsiębiorca jako osoba fizyczna, dlatego po jego śmierci dług należy do spadku, podobnie jak maszyny, należności i środki na rachunku firmowym. Zabezpieczenia – hipoteka, zastaw, weksel – pozostają w mocy.
Do chwili przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko ze spadku, a od przyjęcia – z całego swojego majątku (art. 1030 Kodeksu cywilnego). Zakres tej odpowiedzialności zależy od sposobu przyjęcia:
- Przyjęcie proste Spadkobierca odpowiada za długi spadkowe bez ograniczenia (art. 1031 § 1).
- Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza Odpowiedzialność ogranicza się do wartości stanu czynnego spadku ustalonej w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2).
- Odrzucenie spadku Spadkobierca nie dziedziczy ani majątku, ani długów – spadek przypada kolejnym spadkobiercom.
Oświadczenie można złożyć w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015). Do czasu działu spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe solidarnie (art. 1034 § 1).
Zarząd sukcesyjny – firma może działać dalej
Bez dodatkowych kroków firma po śmierci właściciela praktycznie staje: nikt nie może podpisywać umów ani dysponować rachunkiem firmowym. Ustawa o zarządzie sukcesyjnym z 2018 r. pozwala tego uniknąć. Zarządca sukcesyjny prowadzi przedsiębiorstwo w spadku i wykonuje prawa oraz obowiązki zmarłego wynikające z działalności gospodarczej (art. 29), w tym te z umowy kredytu.
Zarząd sukcesyjny ustanawia się na dwa sposoby:
- Za życia właściciela Przedsiębiorca wskazuje zarządcę na piśmie albo zastrzega, że stanie się nim prokurent, a zarządca wyraża zgodę (art. 9). Po wpisie do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) zarząd zaczyna się z chwilą śmierci.
- Po śmierci Zarządcę może powołać u notariusza małżonek, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie, albo spadkobierca, który przyjął spadek (art. 12 ust. 1). Potrzebna jest zgoda osób mających łącznie ponad 85/100 udziałów w przedsiębiorstwie w spadku (art. 12 ust. 3). Uprawnienie wygasa po 2 miesiącach od dnia śmierci (art. 12 ust. 10).
Zarząd sukcesyjny co do zasady wygasa najpóźniej po 2 latach od śmierci przedsiębiorcy, a wcześniej np. po dziale spadku obejmującym firmę (art. 59). Sąd może z ważnych przyczyn przedłużyć go do 5 lat od śmierci (art. 60). Zarządu nie ustanowi się, jeśli ogłoszono upadłość przedsiębiorcy (art. 6 ust. 3).
Szukasz kredytu dla firmy?
Opisz cel i kwotę – odpowiedzą partnerzy z opublikowanej listy.
Co z umową kredytu i rachunkiem
Jeśli ustanowiono zarząd sukcesyjny, bank nadal prowadzi rachunek firmowy, a dostęp do środków i dyspozycje przysługują zarządcy (art. 59c Prawa bankowego). Zarządca może więc dalej spłacać raty z wpływów firmy.
Za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku solidarnie odpowiadają jego właściciele, czyli co do zasady spadkobiercy (art. 32). Sam zarządca za nie nie odpowiada, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej, ale odpowiada za szkodę z nienależytego wykonywania obowiązków (art. 33).
Okres od śmierci do ustanowienia zarządu reguluje art. 30 ustawy: jeśli umowa nie stanowi inaczej, strony umów zawartych w ramach działalności mogą wstrzymać się ze świadczeniem, a terminy ich wykonania nie biegną. Czy i jak dotyczy to konkretnej umowy kredytu, zależy od jej treści – umowy kredytowe często mają własne zapisy na wypadek śmierci kredytobiorcy. Dlatego rodzina powinna jak najszybciej skontaktować się z bankiem i, w razie wątpliwości, z prawnikiem.
Ubezpieczenie i poręczyciele
Bank mógł wymagać ubezpieczenia na życie właściciela z cesją praw z polisy na bank. Wtedy świadczenie z polisy spłaca kredyt w całości albo w części, zależnie od sumy ubezpieczenia. Sprawdź polisę: sumę, wyłączenia odpowiedzialności i to, czy składki były opłacane. Zasady cesji praw z polisy opisuje artykuł o tym, jak działa cesja należności jako zabezpieczenie.
Poręczyciele nadal odpowiadają za dług. Poręczyciel nie może przy tym powołać się na ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy wynikające z prawa spadkowego (art. 883 § 3 Kodeksu cywilnego). Ryzyko tej roli opisuje artykuł, czym jest poręczenie kredytu firmowego.
Co zrobić – właściciel i rodzina
- Właściciel: powołaj zarządcę za życia Wskaż zarządcę sukcesyjnego i zgłoś go do CEIDG. To najprostszy sposób, by firma i kredyt nie utknęły w pierwszych tygodniach.
- Właściciel: uporządkuj dokumenty Umowy kredytów, zabezpieczeń i polis przechowuj w miejscu znanym bliskim. Sprawdź, czy suma ubezpieczenia odpowiada zadłużeniu.
- Rodzina: zawiadom bank Przekaż akt zgonu i informację o zarządcy albo planie jego powołania. Zapytaj o saldo, zabezpieczenia i polisę.
- Rodzina: pilnuj terminów 2 miesiące na powołanie zarządcy sukcesyjnego, 6 miesięcy na oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku.
- Rodzina: skorzystaj z pomocy Notariusz, prawnik i księgowy pomogą ocenić, czy kontynuować firmę, sprzedać ją, czy odrzucić spadek.
Planowanie sukcesji to także temat do rozmowy z bankiem przy nowym kredycie, zwłaszcza gdy w firmie pracuje kilka osób z rodziny – ten przypadek opisuje strona kredyt dla firmy rodzinnej. Jak bank ocenia jednoosobową firmę, opisuje strona o tym, jak wygląda kredyt dla JDG.
Czytaj dalej
Zobacz też
Refinansowanie kredytu
Refinansowanie kredytu firmowego: kiedy przeniesienie kredytu do innego banku ma sens, jakie koszty policzyć…
Opóźnienie w spłacie
Opóźnienie w spłacie kredytu firmowego krok po kroku: odsetki za opóźnienie, wezwanie z art. 75c Prawa…
Naruszenie kowenantu
Naruszenie kowenantu w umowie kredytu firmowego: skutki zapisane w umowie, waiver, aneks zmieniający próg i…
Windykacja bankowa
Windykacja kredytu firmowego: etapy od wezwania do komornika, nakaz zapłaty i akt notarialny z klauzulą…
Pytania
Najczęstsze pytania
Czy spadkobierca musi spłacać kredyt firmowy zmarłego rodzica?
Jeśli przyjmie spadek, odpowiada za długi spadkowe – bez ograniczeń albo do wartości stanu czynnego spadku, gdy przyjął go z dobrodziejstwem inwentarza. Jeśli spadek odrzuci, długu nie dziedziczy.
Czy zarządcą sukcesyjnym może być ktoś spoza rodziny?
Tak. Zarządcą może być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych, wobec której nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności, np. zaufany pracownik albo prokurent.
Czy bank może wypowiedzieć kredyt po śmierci właściciela?
Zależy to od umowy kredytu i od przesłanek z Prawa bankowego. Ciągłość spłat dzięki zarządowi sukcesyjnemu zmniejsza ryzyko takiej decyzji.